Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoby bez ubezpieczenia, posiadające obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania na terytorium Polski, spełniające określone kryterium dochodowe, mają prawo do leczenia na zasadach takich samych jak osoby ubezpieczone, po uzyskaniu decyzji wójta (burmistrza, prezydenta) o potwierdzeniu prawa do świadczeń. Wówczas za ich leczenie zapłaci budżet państwa.
Decyzja może zostać wydana na wniosek pacjenta, z inicjatywy organu gminy (gdy poweźmie z urzędu informację o potrzebie jej wydania wobec konkretnej osoby) lub na wniosek właściwego oddziału NFZ. Jeżeli osobie nieubezpieczonej została udzielona pomoc lekarska w stanie nagłym, np. została hospitalizowana po wypadku czy w nagłym zachorowaniu, z wnioskiem do organu gminy może wystąpić również placówka zdrowia, która udzielała świadczeń zdrowotnych. Ta ostatnia sytuacja najczęściej dotyczy osób bezdomnych. Wniosek o wydanie decyzji należy złożyć w urzędzie gminy (miasta) w miejscu zamieszkania pacjenta. Do wniosku trzeba załączyć dokumenty potwierdzające obywatelstwo polskie, zamieszkiwanie w kraju (zameldowanie) oraz dochody. W części gmin decyzje wydaje w imieniu wójta (burmistrza, prezydenta) kierownik ośrodka pomocy społecznej. Wówczas wniosek składamy w najbliższym ośrodku pomocy społecznej i tam też uzyskamy wszelką pomoc.
